بسیاری از پژوهشگران چکیده مقاله را بخش کم اهمیتی از کار میدانند و بنابراین این بخش را بدون توجه به جزئیات و معمولاً با کپی کردن از بخشهای اصلی مقاله مینویسند. اما باید توجه شود که چکیده مقاله یکی از مهمترین بخشهای مقاله است. در بسیاری از بانکهای اطلاعاتی همانند پاب مد و در برخی موارد گوگل اسکولار، تنها چکیده مقاله نمایه میشود. بنابراین در نگارش این بخش باید اصول زیر را رعایت کنید.
اصول نوشتن چکیده مقاله
۱- نوشتن چکیده باید به بعد از اتمام کامل فرایند پژوهش موکول شود.
۲- به جاي استفاده از نقل قولهاي مستقيم، از تعبير و تفسير خودتان استفاده كنيد.
۳- چکیده باید به گونهای نوشته شود که خواننده را از مراجعه به متن اصلی مقاله بینیاز سازد. یعنی چکیده باید خود تبیینگر باشد.
۴- طول چكيده در مقالات نظری و مروری بین ۷۵ تا ۱۰۰ کلمه و در مقالات پژوهشی بین ۱۲۰ تا ۱۵۰ کلمه میباشد. البته معمولاً هر مجلهای شیوه خاص خود را در نگارش چکیده دارد.
۵- در چكيده نياز به نوشتن منبع نيست.
۶- اختصارها، نامها و واژههاي تخصصي مقاله بايد در چكيده توضيح داده شود.
۷- سعی کنید در چکیده از کپی کردن متون داخل مقاله خودداری کنید.
ساختار اصلی در نوشتن چکیده مقاله
ساختار چکیده یک مقاله علمی به ترتیب شامل عناصر زیر است:
زمینه مسئله (در حد یک جمله): که شواهدی را دال بر وجود مسئله با استناد به نظرات متخصصان و یا نتایج پژوهش ها مطرح می کند.
هدف (در حد یک جمله): که قصد و منظور از انجام پژوهش را تعیین میکند.
روش (در حد دو جمله): که در آن اطلاعات مربوط به جامعه، نمونه و ابزار ذکر میشود.
یافته ها (در حد یک یا دو جمله): که یافتههای اصلی و مهم گزارش را شامل میشود.
نتیجه گیری (در حد یک جمله): در نهایت نتیجه گیری از پژوهش نوشته می شود.
انواع ساختار چکیده مقاله
از نقطه نظر ساختاری، چکیدهها به دو دسته زیر تقسیم می شوند:
چکیده بیساختار: خلاصهای یک بندی از مقاله میباشد که به صورت پیاپی پشت سر هم میآیند
چکیده ساختارمند: خلاصهای از بخش های اصلی مقاله در توالی ارائه شده است، از قبیل زمینه، هدفها، روشها، یافتهها و نتیجهگیری میباشد که هر بخش با سرعنوان مخصوص به خود در چکیده قرار میگیرد. این نوع چکیدهها، نمرههای کیفیتی بالاتری نسبت به بی ساختارها کسب مینمایند؛ زیرا روشنتر و در عین حال راحتu200dتر فهمیده میشوند
بخش ششم: نوشتن کلید واژهها
معمولاً در انتهاي چكيده، واژگان كليدي پژوهش را بيان مي كنند تا به خواننده كمك كنند پس از خواندن چكيده و آشنايي اجمالي با روند تحقيق، بفهمد چه مفاهيم و موضوعاتي در اين مقاله مورد توجه قرار گرفته است. با توجه به حجم و محتواي مقاله، واژه های کلیدی در آخر چکیده بین ۳ تا ۶ واژه میآیند و با علامت نقطه ویرگول (؛) از هم جدا می شوند. کلیدواژه ها باید از واژگان اصلی مقاله باشند تا در بازیابی ها مورد استفاده قرار گیرند. در نگارش کلیدواژههای به موارد زیر توجه کنید:
۱- کلیدواژههای همانند یک کوه یخ نشانگر محتوای مقاله شماست.
بخش هفتم:اصول نگارش مقدمه مقاله
مقاله با مقدمه آغاز ميشود. نخستين عملكرد مقدمه، كمك به خوانندگان براي درك علت انجام پژوهش است. برخلاف تصور برخی از افراد که گمان میکنند مقدمه مقاله بخش بی ارزشی از مقاله است، باید بدانید که این قسمت نشان دهنده ارزش کار شماست. در این بخش باید دلایلی ارائه دهید که پژوهش شما را ضروری ساخته است. بیایید ابتدا یک توضیح کلی درباره مقدمه ارائه بدهیم:
مقدمه دلیل انجام پژوهش را به ما میگوید. مقدمه معمولاً با یک جمله کلی شروع میشود. سپس باید بیان شود که مشکل اصلی کجاست (متغیر وابسته). پس از بیان مشکل باید بگوییم که علم موجود درباره این مشکل چه راهکارهایی داده و الان مشکلی که باقی مانده و ما به دنبال آن هستیم چیست.
مولفه های اصلی تدوین مقدمه مقاله
اهداف (کلی و اختصاصی): روشن بودن اهداف، رعایت اصل ایجاز، قابل سنجش بودن و اجتناب از نوشتن اهداف آرمانی.
مسئله پژوهش: پرورش منطقی مسئله.
اهمیت و ضرورت پژوهش: از بعد نظری و عملی.
سوابق پژوهشی: آوردن چارچوب نظری و استفاده از یک نظریه به عنوان پشتوانه نظری، اشاره خلاصه وار به مطالعات مرتبط انجام شده، شروع از پژوهشهای کلی و رسیدن به پژوهشهای اختصاصی، حتی الامکان استفاده از منابع دست اول و جدید و استفاده از نقل قول موقع استفاده از منابع دست دوم، مرتب کردن سوابق بر اساس تاریخ و دست اول و دوم بودنشان، استناد و رفرنسدهی الزامی و بالاخره جمع بندی و نتیجه گیری در آخر و توجیه چرایی انجام پژوهش و تبعات مثبت انجام آن.
طرح فرضیه ها: در قالب جملات ساده.
در نوشتن یک مقدمه علمی موارد زیر را در نظر بگیرید
– يك مقدمه كوتاه درباره موضوع مقاله
– يك نگاه اجمالي و مختصر بر نتايج پژوهشها و تئوريهاي مرتبط با موضوع مقاله
– تشريح مشكل با توجه به تحقيقات پيشين (توصيف حوزههايي كه دانش در آنجا ناقص مانده و نياز به بررسي بيشتر وجود دارد)
– تشريح هدف مقاله (اغلب حل كردن مشكل تشريح شده يا تنها بخشي از آن)
– توضيح مختصري از روش (به منظور برقراري ارتباط ميان سوالات پژوهش و روش دستيابي به پاسخ آنها)
– توصيف پيشبينیها و فرضيات به وجود آورنده اين پيشبينیها (يعني بر اساس فرضيات و تئوريها توضيح دهيم كه چرا اين پيشبينیها را انتخاب كرديم)
اصول نگارش مقدمه مقاله که باید رعایت کنیم
۱- مقدمه از كليات شروع و به سمت جزئيات حركت كند.
۲- در ابتداي مقدمه سعي شود زمينه مسأله و سپس خود مسأله بيان شود.
۳- زمينه مسأله بايد شواهدي دال بر وجود مسأله با استناد به نظرات متخصصان و يا نتايج پژوهش هاي پژوهشگران مطرح كند.
۴- زمينه مسأله بايد علل احتمالي بروز مسأله، محدوده مسأله و ويژگيهاي آن را مشخص سازد.
۵- بيان مسأله در واقع همان هدف كلي تحقيق است يا ميتواند به صورت يك سوال كلي نيز مطرح شود.
۶- در بيان مسأله بايد تمام متغيرهاي مورد مطالعه شامل مستقل، وابسته، تعديلكننده و واسطه اي (در صورت وجود )گنجانده شود.
۷- زمينه مسأله در حد يك پاراگراف و بيان مسأله در حد يك تا دو جمله باشد.
۸- اگر پژوهش مبتني بر نظريه يا نظريههاي خاصي است در حد يك پاراگراف مباني نظري پژوهش ذكر شود.
۹- پيشينه تجربي پژوهش كوتاه باشد و صرفاً نتايج مطالعات كاملاً مرتبط و اصلي به گونه انتقادي بازنگري شود . ذكراين نكته ضروري است كه منظور از بررسي ادبيات پژوهش نقل آن نيست، بلكه يك بازنگري انتقادي است كه ازخلال اين بازنگري مسأله پژوهشي تصريح ميشود.
۱۰- پيشينه تجربي به گونهاي بيان شود كه مطالعه شما را در چهارچوب پژوهشهاي انجام شده و وسيعتر قرار دهد. بهعبارت فنيتر، ضرورت مطالعه خود را بر اساس شكاف در يافتههاي قبلي توجيه كنيد.
۱۱- مباني نظري و پيشينه تجربي به گونهاي بيان شود كه منطقي براي گزارههاي پژوهشفراهم آورد.
۱۲- اهميت مطالعه ذكر شود. اهميت مطالعه ميتواند به طور آشكار بيان شود و يا در بيان مسأله يا هدف پژوهش مستتر باشد.
۱۳- به طور كلي، در مقدمه سعي شود مسأله و گستره آن به گونه بارز مطرح شود و بر مبناي ادبيات پژوهشي گزارههايي براي حل اين مسأله پيشنهاد شود.
۱۴- سعي شود مقدار حجم مقدمه خلاصه مبسوط % ۲۰ از كل مطالب نگارش شده باشد.
بخش دهم:نوشتن قسمت بحث و نتیجه گیری
در نوشتن قسمت بحث و نتیجه گیری به تفسير نتايج، بحث و نتيجهگيري و ارتباط ميان يافتهها با تحقيقات و تئوريهاي پيشين پرداخته میشود. ساختار اين بخش بر عكس مقدمه است، از جزئيات نتايج پژوهش شروع و به سمت كليات حركت ميكنيم.
ساختار بخش بحث و نتیجهگیری
۱- میتوان این بخش را با ذکر دوباره هدف پژوهش شروع کرد. به مثال زیر توجه کنید:
پژوهش حاضر به منظور بررسی ارتباط بین گرم شدن هوای کرده زمین و تغییرات اقلیمی در دشتهای شمال غربی ایران انجام گرفت.
۲- یافتهها به صورت خلاصه و به شکل جداگانه آورده میشود. به مثال زیر توجه کنید:
اولین یافتهای که از پژوهش حاضر به دست آمد، این بود که گرمایش زمین سبب کاهش آبهای سطحی شده است.
۳- نتیجه به دست آمده را با نتایج پژوهشهای پیشین مقایسه کنید و ذکر کنید که آیا این یافته با پژوهشهای دیگر همسو بوده است یا خیر.
۴- یافته به دست آمده را تبیین کنید. چرا چنین نتیجهای به دست آمده است. برای این کار میتوانید از مدلها یا نظریات مختلف استفاده کنید.
۵- تمام یافتههای به دست آمده را در بخش نتیجهگیری خلاصه کنید.
۶- محدودیتهای پژوهش را ذکر کنید و پیشنهاداتی برای پژوهشهای آینده ارائه دهید.
اصول اساسی در نوشتن قسمت بحث و نتیجه گیری
۱- ابتدا با بياني كلي راجع به ماهيت نتايج، بحث را شروع كنيد. ميتوان قبل از آن نيز يك بار ديگر هدف اصلي پژوهش راذكر كرد
۲- ساختار اين بخش فنيتر از ساير بخشها است. از بحث در خصوص نتايج و تعبير و تفسير آنها شروع ميشود، سپس يك نتيجهگيري از يافتههاي به عمل ميآيد.
۳- در قسمت نتيجهگيري سعي ميشود نتايج مطالعه حاضر در بدنه دانش موجود قرار گيرد. تلویحات نظري، عملي، تجربي و روششناختي يافتهها بيان ميشود. در پايان محدوديتها مطالعه حاضر و پيشنهادهايي براي مطالعات آتي مورد بحث قرار ميگيرد.
۴- اگر ساختار نگارش مقدمه را به مثابه قيفي در نظر بگيريم كه از كليات يعني زمينه بحث شروع ميشود و به جاي باريك قيف يعني فرضیات ختم ميشود؛ ساختار نگارش بحث مشابه يك قيف بر عكس است كه از جاي باريك يعني بحث و تفسير در خصوص تك تك نتايج شروع ميشود و به بالاي قيف يعني نتيجه گيري و بسترسازي براي ارائه نظريه و بسط دانش ختم ميشود.
۵- تبيينهاي ارائه شده را به نكاتي كه در مقدمه به آن اشاره كرديد ربط دهيد.
۶- نتايج را با كلمات متفاوت دوباره در اين قسمت تكرار نكنيد.
۷- يافتههاي جديد را در مقايسه با يافتههاي ديگران تفسير كنيد.
۸- تبيينهاي احتمالي همسويي و ناهمسويي نتايج مطالعه خود را با مطالعات ديگران بيان كنيد.
۹- به محدوديتهاي مطالعه خود اشاره كنيد. به مواردي اشاره شود كه در ارتباط با يافتههاي پژوهش است و تعميم پذيري آنها را با اشكال مواجه ميسازد. گرفتاريهاي پژوهشگر در اين قسمت جايگاهي ندارد.
۱۰- پيشنهادهاي ارائه شده در راستاي حل محدوديتها و قابل اجرا باشد.
۱۱- ذکر کمک هایی که این یافته به گسترش دانش نظری نموده است.
۱۲- مشخص کنید که یافتههای شما در چه بخشهایی کاربرد دارد.
۱۳- احاطه یافتن بر نظریهها و ادبیات پژوهش قبل از اقدام به تدوین این قسمت.
۱۴- خودداری از ارائه قضاوتهای شخصی و آوردن تفسیرهای ورای دادهها.
۱۵- خودداری از ارائه تعمیمهای فاقد شواهد و تعمیمهای با شواهد اندک.
۲- تعداد کلید واژهها باید بین ۳ تا ۵ مورد باشد. البته در برخی مجلات ۳ تا ۶ مورد نیز قابل قبول است.
۳- کلید واژهها باید از واژگان اصلی مقاله باشد.
۴- کلیدواژه میتواند شامل کلماتی باشد که در عنوان و چکیده نیامده است ولی در بدنه مقاله استفاده شدهاند.
۵- کلید واژهها را با علامت ؛ از هم جدا کنید.
داشتن مهارت در انجام امور پژوهشی از جمله نوشتن پایان نامه و نوشتن مقاله برای برخی افراد بسیار ضروری است. این دوره آموزشی حاصل تلاشهای پژوهشگران برتر موسسه اوج دانش بود. قطعاً در این دوره نواقصی بود. اما امیدواریم که توانسته باشید مقاله نویسی را شروع کنید.
در پایان دوره آموزشی مقاله نویسی چه چیزهایی را یاد گرفتید؟
۱- آشنایی با ساختار کلی یک مقاله علمی
۲- آشنایی با نحوه نگارش بخشهای اصلی یک مقاله
۳- کسب مهارتهایی برای شروع مقاله نویسی
بنابراین شما هم اکنون با موفقیت این دوره را به پایان رساندهاید و میتوانید شروع به نوشتن یک مقاله کنید. سعی کنید از همایشها شروع کنید و مقالات خود را برای آنها ارسال کنید.
در پایان دوره آموزشی مقاله نویسی چه چیزهایی را یاد نگرفتید؟
۱- آشنایی با رفرنس نویسی به خصوص شیوه APA برای پژوهشگران علوم انسانی و شیوه ونکوور برای دانشجویان علوم پزشکی
۲- استفاده از نرم افزارهای رفرنس نویسی همانند اند نوت یا رفرنس منیجر
۳- روشهای جستجو در بانکهای اطلاعاتی
۴- روشهای یافتن یک مجله برای چاپ مقاله
۵- روشهای تحلیل آماری در قسمت یافتههای پژوهش
آیا این دورهها ادامه خواهد یافت؟
بله. این دوره ادامه خواهد یافت و ما سعی خواهیم کرد بخشهای دیگری نیز به این دوره اضافه کنیم. در نهایت هدف ما آشنایی با تمام مهارتهایی است که برای یک پژوهشگرا نیاز است. این مهارتها از نوشتن مقاله شروع میشود و تا چاپ مقاله در یک مجله معتبر ادامه خواهد یافت.
